Genel Bakış

Günlük hayatta, ikisi hariç sıkca kullandığımız kelimelerden olan Doktor, Tabip, Hekim, İatro, Atasagun kelimelerinin aynı mı değil mi olduğunu irdelediğimiz yazımızda, bu kelimelerin asıl anlamlarını ve zaman içinde ülkemizde kazandıkları diğer anlamları ve kullanım alanlarını konuşacağız. Bu arada, gündelik alanda sıkça kullandığımız bu kelimelerden ikisi hariç dediğimiz kelimeler “iatro” ve “Atasagun” kelimeleri olup, “iatro” kelimesi genelde tıp alanında kullanılan doktoru temsil eden, “Atasagun” kelimesi ise eski Türkçe’den kalan ve doktordan ziyade şifacıyı temsil eden bir kelimedir.  Şimdi; Doktor, Tabip, Hekim, İatro, Atasagun kelimelerinin asıl kelime anlamlarını ve kökenlerini tek tek inceleyelim.

Doktor Kelimesinin Anlamı ve Kökeni

Doktor kelimesi Türkçe’ye latince kökenli dillerden girmiştir. İngilizcesi “doctor” şeklinde olup, kelimenin asıl kökeni latincedir ve latincesi “docēre” şeklindedir. Docēre kelimesinin anlamı öğretmektir. Yani, doktor kelimesi öğretmek ve eğitimle ilgili bir kelimedir aslında. Bu nedenle de önce Avrupa’da daha sonra da dünyanın diğer ülkelerinde akademik eğitim veren kurumlarda bu terim öğreten kişilere verilen bir unvan olarak kullanılmaya başlanmıştır. Bu şekilde akademik kariyer yapan kişilerin isimlerinin başına “Dr.” kısaltması ile bu unvan eklenmiştir. Anlaşılacağı üzere doktor unvanı sadece tıp doktorlarına has bir unvan olmayıp, “öğreten kişi” anlamında kullanılan bir akademik unvandır. Bu unvanı alabilmek için gerekli akademik çalışmaların yapılması gerekmektedir. Burada anlatılanların sonucunda bir gazetecinin, bir avukatın, bir mühendisin, bir eczacının akademik eğitim kurumlarında “doktor” unvanıyla çalışabilmesinin veya bu unvana sahip olmasının nedeni anlaşılmış oluyor. Yani “doktor” kelimesi aslında mesleği değil kişinin mesleğinde “öğreten kişi” olduğunu gösteriyor.

Ancak, burada bir istisnadan da bahsetmekte fayda var. Bir kişi Tıp Fakültesini bitirerek “Tıp Doktoru” unvanını almış olsun. Bu kişi daha sonra da hukuk fakültesini bitirerek avukat olduğunda kendisi akademik bir unvan olmayarak “Avukat doktor” olarak da anılabilir.

Tıp Doktoru

“Öğreten kişi” mühendis, avukat, hemşire olabileceği gibi tabip de olabiliyor. İşte asıl karışıklık burada başlıyor. Sadece Türkiye’de değil tüm dünyada yaşanabilen bu karışıklık “doktor” unvanının “tıp doktorluğu” unvanı ile özdeşleştirilmesinden kaynaklanıyor. Yani, “doktor” unvanı içinde “tıp doktoru” unvanını da barındıran çok daha geniş bir alanı ifade etmekteyken, toplumda “doktor” unvanının karşılığı çoğunlukla “tıp doktoru” olmakta. Hatta, batı ülkelerinde “tıp doktoru” ifadesinin karşılığı olan, “medical doctor” ifadesi de bu konuda bir ayrım yapabilmek için kullanılıyor.

Doktor denilince neden akla “tıp doktoru” geliyor diye sorarsanız, bana göre insanların doktor olarak karşılarında, yanlarında genelde “tıp doktorlarını” görüyor olmalarını ve direk olarak görüşebildikleri kişinin “tıp doktorları” olmasını söyleyebilirim. Öyle ya köydeki adam, üniversitedeki bir uçak mühendisiyle hangi ortamda karşılaşsın. Ama, en uzak köşedeki insan bile hastalandığında ya da hastalık şüphesi olduğunda “tıp doktoruna” ulaştırılıyor.

“Tıp Doktoru” Kelime Anlamı

Yeri gelmişken “tıp doktoru” unvanının da anlamını açıklayalım. Doktor kelimesinin anlamının “öğreten kişi” olduğunu belirtmiştik, “tıp doktoru” ise kişilere sağlık alanında bilgi veren, insanları sağlıksız koşullara karşı bilgilendiren, hastalıkların isimlerini, süreçlerini ve tedavilerini insanlara öğreten kişi anlamında kullanılmaktadır. “Tıp doktoru” unvanının da akademik bir unvan olduğunu belirtmemiz gerekiyor. Türkiye’de Tıp eğitimi 6 yıl olup, bu eğitim normal bir fakülte eğitiminin yanında ayrıca “yüksek lisans” eğitimini de içermekte olduğundan, Tıp Fakültesinden mezun olan her hekime “Dr.” akademik unvanı da verilmektedir.

Tabip Kelimesinin Kökeni ve Anlamı

Tabip kelimesi Arapça kökenli bir kelime olup, tıp alanında çalışma yürüten hekim ve doktor anlamına gelmektedir. Yani, tabip tıbbı uygulayan kişilere verilen isimdir.  Bir dönem çokça moda olmuş olmasına rağmen, günümüzde “Tabipler Odası” en gözde kullanım alanı olup, bazı türküler dışında genelde kullanılan bir kelime değildir.

Hekim Kelimesinin Kökeni ve Anlamı

Hekim kelimesi de diğer bir Arapça kökenli kelime olup, “h,k,m” harflerinden türeyen diğer Arapça kelimelerden olan hakim, hakem ile benzer anlamı vardır. Hüküm veren, olayı kontrolü altında tutabilen, karar veren anlamı olan bu kelimeler, hekim kelimesinin de anlamını bize açıklamaktadır. Hekim, tıp alanındaki konularla ilgili olarak karar verme yatkisi olan, sağlıkla ilgili konuları kontrolü altında tutabilen, gidişatlarını değiştirebilen kişi anlamında kullanılmaktadır.

İatro Kelimesinin Kökeni ve Anlamı

Bir de tıp alanında günümüzde az da olsa kullanılan “İatro” kelimesi var. Bu kelime, eski Yunanca kökenli bir kelime olup, şifacı, doktor anlamında kullanılmaktadır. Tabii, günümüzdeki doktorlarla o zamanki doktorları birebir aynı düşünmemek gerekir. Ama, yine de bugün için günümüz doktorlarını da ifade etmektedir. Günümüzde daha çok tıp alanında kullanılan bu kelime halk arasında herhangi bir şekilde kullanım alanı bulmamıştır.

Tıp alanında en gözde kullanım alanı ise  “iatrojenik” terimi olarak karşımıza çıkmaktadır. Tıp fakültelerinde okutulan derslerde, yapılan işlemlerin sonuçları değerlendirilirken veya bazı rahatsızlıkların nedenleri açıklanırken kullanılan “iatrojenik” kelimesinin anlamı iatro’nun müdahalesi sonucu oluşan veya bir hastalığın tedavisi sırasında ortaya çıkan sekonder hastalık anlamındadır. Yani, hekimin yapmış olduğu uygulamadan dolayı ortaya çıkan sonuçları kasteder. İatrojenik = hekim müdahalesi

Atasagunun Kökeni ve Anlamı

Günümüzde kullanılan hekim, tabip Arapça, doktor latince, iatro ise eski yunanca kökenli olup, günümüzde bu terimlerin yerine kullanabileceğimiz Türkçe bir kelime bulunmamaktadır. Peki, eskiden de mi yoktu?. Eskiden bir zamanlar varmış. Atasagun.

Atasagun Türkçe kökenli bir kelime olup, doktor veya hekim yerine kullanılabilen bir kelimedir. Ancak, çok eski dönemlerden gelen bir kelime olması nedeniyle muhtemelen “şifacı” anlamı daha ağır basan bir kelime.

Kelimenin açılımını yaptığımızda karşımıza ata ve sagun kelimeleri çıkıyor. Ata, büyük anlamını ifade ederken, sagun ise saygın anlamına gelmektedir. Yani, atasagun kendisine büyük saygı gösterilen “çok saygın” kişi anlamına geliyor. İnsanların bu kadar büyük saygı gösterdikleri kişi de elbette kendi hayatlarını veya sevdiklerinin hayatlarını kurtaran kişidir, yani o dönemin hekimleri. 

Atasagunun günümüzde tıp alanında kullanımına gelirsek, ne yazık ki böyle bir kullanım yok.

Doktor, Tabip, Hekim, İatro, Atasagun

Doktor, Tabip, Hekim, İatro, Atasagun kelimelerinin kökenlerini ve anlamlarını incelediğimiz bu yazımızda her ne kadar aynı anlamlı diye düşünsek de aslında yakın anlamlı olan farklı kelime anlamlarından gelerek, günümüzde aynı anlamı üstlenmiş bu kelimelerin tıp alanında kullanımlarını inceledik. Sağlığımızı emanet ettiğimiz kişilere hitap ederken kullandığımız unvanlarının anlamlarını açıkladık.  Ne yazık ki, tıp alanında kullandığımız bu kelimelerden de anlaşıldığı üzere, hekimin anlamını veren Türkçe bir kelime (Atasagun günümüzde aktif olarak kullanılmıyor.) bulunmuyor.

Umarım bu yazı sizin için de faydalı olmuştur.

Please Login to comment
avatar

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  Subscribe  
Bildir