Covid-19

Korona virüsler genellikle hayvanlarda bulunabilen geniş bir virüs ailesidir. İlk keşfi 1960’lı yıllardır. Ancak, son yıllarda çeşitli mutasyonlara (değişimlere) uğrayarak hayvanlardan insanlara bulaşmaya başladılar. İnsanlara bulaşabilen formları da insandan insana geçerek insanları daha fazla etkilemeye ve salgınlar yapmaya başladılar. Yeni tip korona virüsü de bunlardan biridir.

Covid-19’un Dünyada Anlık Yayılım Haritası

ABD’deki Johns HOPKINS Üniversitesinin Covid-19 yayılımını anlık olarak gösterdiği bağlantısına buradan ulaşabilirsiniz.


Covid-19 Nedir?

Covid-19, 31 Aralık 2019 tarihinde Çin’in Wuhan kentinde ortaya çıkmış olan bir korona virüs tipidir. Bu virüs, hayvanlardan insanlara geçebilen bir virüs tipi olup, diğer korona virüslerine göre salgın yapma gücü çok daha fazladır. Tam da bu nedenden dolayı Çin gibi kalabalık bir ülkenin kalabalık şehirlerinden birinde insanlardan insanlara hızla yayılarak 2020 yılında önce Çin’de sonradan da Dünya’nın her yerinde büyük bir salgına yol açmıştır.

Covid-19 Belirtileri

Covid-19 belirtileri genel olarak korona virüslerin belirtileri gibi olmakla birlikte, kişilerin bağışıklık sisteminin düşüklüğüne bağlı nefes darlığı, ağır zatürre bulguları ve böbrek yetmezliği da hastalığın tablosuna eklenebilir.

Covid-19 ilk önce ateş, sonrasında kuru öksürükle devam eden bir tablo ile karşımıza çıkmaktadır. Nefes darlığı ise bu aşamalarda veya sonrasında önümüze çıkabilmektedir.

Covid-19 enfeksiyonunun en sık bulgusu ani başlayan yüksek ateştir. Hasta olan kişiler bunun dışında şiddetli baş ağrısı, şiddetli sırt ağrısı ve yaygın eklem ağrıları ve halsizlik gibi şikayetler de tariflemektedirler.

Bu şikayetlerin dışında karın ağrısı, ishal şikayetleri de Covid-19 enfeksiyonunda görülebilmektedir.

Son zamanlarda Covid-19 hastaları anosmi yani koku alamama veya tad alamama (ya da herşeyden tuzlu tat alma) gibi şikayetler de tariflemişlerdir.

Kişinin bağışıklık sisteminin düşük, yaşlı ve kronik hastalıklarının olması durumun daha ağır seyretmesine ve zatürre, böbrek yetmezliği gibi ek hastalıklara yol açılmasına sebep olabilir. Bu durumdaki bireylerde hastalık ölümcül seyredebilir.

Ancak, unutulmaması gereken bir durum da hastalığın çoğu kişi de asemptomatik yani semptomsuz seyretmesidir. Yani, çoğu kişi hasta olduğunun bile farkında olmamaktadır. Böyle durumda olan kişiler ateşi olmayan, karnı ağırmayan, öksürmeyen yani herhangi bir şikayet tariflemeyen kişilerdir. Dolayısıyla da bu kişiler, hastaneye de başvurmadıkları için kendilerinin Covid-19 hastası olduğu ne kendileri tarafından ne de başkaları tarafından bilinmez. Ancak, bu kişilerin toplum için en önemli sorunu bu kişilerin topluma Covid-19 yayan taşıyıcılar olmalarıdır.

Covid-19 Neden Griple Sık Sık Karşılaştırılıyor?

Covid-19’un yayılma hızının çok yüksek olması ve 11.03.2020 tarihinde Dünya Sağlık Örgütü tarafından küresel salgın (pandemi) olarak ilan edilmesi, Dünya’da çok yaygın olan ve hemen hemen herkesin yakalanabildiği grip virüsüyle karşılaştırılmasına neden olmaktadır. Çünkü, her ikisi de viral hastalık, her ikisi de damlacık yoluyla bulaşıyor ve her ikisi de ölümcül olabiliyor.

CDC tarafından yayınlanan gribe bağlı hastaların tahmini hospitalizasyonları ve tahmini ölüm oranları şu şekildedir.

1 Ekim 2019 ile 29 Şubat 2020 tarihleri arasındaki CDC tahminlerine göre ABD’de 34000000-49000000 grip vakası görülmüş, bunların 20000-52000’i ölmüştür.

Şu an için (11 Mart 2020) gripten sadece ABD’de ölenlerin sayısının dahi Covid-19’dan fazla olduğu görülebilmektedir. Ancak, rakamlar incelendiğinde gribe yakalanan kişi sayısının da fazla olduğu ve bu nedenle gripten ölenlerin oranının daha düşük çıktığı da görülebilmektedir. Yani, Covid-19 oransal olarak daha ölümcül seyretmektedir. Buradaki bir etken de Covid-19 ile enfekte olan kişilerin tam sayısının bilinmemesi olabilir. Yani, sadece soğuk algınlığı belirtileri gösteren ve çok hafif veya hafif alt solunum yolu enfeksiyonuna yakalanan kişiler belki hastalıklarını tam fark edemeden iyileşebiliyor ve hekime hiç başvurmuyor olabilirler. Bu durum da Covid-19 ile enfekte olmuş olan vaka sayılarının belki de daha fazla olduğunu düşündürebilir ki bu durum da Covid-19’un ölüm oranları da daha da düşük hesaplanabilecektir.


Türkiye’de Covid-19 Var Mı?

11.03.2020 tarihi itibariyle Türkiye’de Covid-19 virüsü taşıyan bir kişinin olduğu resmi açıklama ile basına açıklanmıştır.

28.03.2020 tarihi itibariyle Türkiye’de Covid-19 vaka sayısı 7402, ölüm sayısı 108 olarak açıklanmıştır.

31.03.2020 tarihi itibariyle Türkiye’de toplam vaka sayısı 13 bin 531, toplam vefat sayısı 214, toplam yoğun bakım hasta sayısı 847, entübe hasta saysı 622, iyileşen hasta sayısı 243 olarak açıklanmıştır.

Covid-19’un Kuluçka Süresi Ne Kadardır?

Covid-19’un kuluçka süresi genellikle 5-14 gün olarak tahmin edilmektedir. Ancak, bu sürenin 27 gün olabileceği de değerlendirilmektedir. Kuluçka süresinden kasıt, virüsün vücuda girdikten sonra hastalık ortaya çıkarana kadar ki dönemdir. En çok kabul gören tahmin hastalığın kuluçka süresinin 5 gün olduğudur.

Covid-19 ve Dış Ortamlar

Korona virüslerin dış ortamlara çok dayanıklı olmadığını belirtmiştik. Covid-19 da aynı şekilde cansız ortamlarda uzun süre canlı kalamıyor. Bu nedenle de kargo ve paketlerle bulaşması çok mümkün görünmüyor. (Özellikle bir günü geçen sürelerde elinize ulaşan) Yine de her ihtimale karşı, bu tür kargo veya paketlerle temastan sonra eller sabunlu su ile yıkanmalıdır.

Yapılan bazı çalışmalarda Covid-19’un havada 2-3 saat canlı kalabildiği yönünde bulgulara ulaşılmıştır. Ancak, virüsün havada kalması hapşırma ya da öksürme yoluyla havaya yayılan damlacıklar yoluyla olmaktadır. Damlacıkların da havadan ağır olduğu gerçeği düşünüldüğünde virüs havada asılı kalamamaktadır. Damlacıklar kısa sürede süzülerek yere düşeceklerdir.

Virüs, kartonda 24 saate kadar canlı kalabilmektedir.

Virüs, plastik ve paslanmaz çelik yüzeylerde, 2-3 güne kadar hayatta kalabiliyor.

Ancak, dış ortamlarda belirli sürelerde yaşamını sürüdüren virüsün bulaşıcılık durumu konusunda bir araştırma henüz yok. (28.03.2020) Yine de virüsün dış ortamlarda kaldığı süre arttıkça bulaştırıcılık gücünün de azaldığı söylenebilir.


Covid-19 Enfeksiyonundan Ne Zaman Şüphelenmeliyim?

Eğer, belirtiler başlamadan 14 gün önce, Çin’e veya virüsü yayılımını olduğu diğer ülkelere seyahat öyküsü,

Kanıtlı ve/veya şüpheli Covid-19 hastası ile temas,

Ateş ve ani başlangıçlı öksürük, solunum sıkıntısı var ise Covid-19 enfeksiyonu şüphesi vardır.

Bunun dışında yukarıda “Covid-19 belirtileri” başlığı altındaki diğer bulgular da mevcutsa Covid-19 enfeksiyonundan şüphelenilebilir.

Kişi böyle bir durumdan şüphelendiğinde genel durumu iyi ise maske takarak en yakın sağlık kuruluşuna mümkünse toplu taşıma kullanmadan başvurmalıdır. Durumunu çok iyi hissetmiyorsa 112’yi arayarak durumu hakkında bilgi vermelidir.

Eğer, kişinin Covid-19 hastası olduğu şüphesi aile hekimliği gibi bir yerde anlaşılmışsa, hastaya yine maske takılarak, hasta daha önceden hazırlanmış bir izole odaya alınarak, enfeksiyona karşı koruyucu kıyafetli hekim tarafından kişi muayene edilir ve il/ilçe sağlık müdürlüğüne haber verilir.

Kişinin transportu ve tedavisi ile ilgili süreç il/ilçe sağlık müdürlüklerinin organizasyonu ile sağlanacaktır.

Şüpheli Hastayla Temas Durumunda Yapılması Gerekenler

Covid-19 tanılı veya şüpheli bir hastayla teması olanlar veya virüs yayılımının yüksek olduğu ülkelerden gelen kişiler, kendilerini 14 gün boyunca mümkün olduğunca izole ederek kendilerini takip etmelidirler.

Bunun için kişinin günde 2 kez ateş ölçümü yapması ve öksürük, solunum sıkıntısı, boğaz ağrısı, baş ağrısı, vücut ağrıları, ishal, bulantı, kusma ve burun akıntısı açısından kendisini takibe alması gerekmektedir. Bu belirtileri gösterdiği durumda ise sağlık kuruluşuna başvurması gerekmektedir.

Covid-19’un Tedavisi Var Mı?

Genel olarak viral hastalıkların tedavisi vücudun kendi bağışıklık sistemidir. Yani, bağışıklık sistemi güçlü olan her birey genel olarak viral enfeksiyonlara yakalanmaz ya da yakalansa da kısa sürede bu virüsleri kendi savunma sistemiyle yok eder.

Bu nedenle de viral enfeksiyonların tedavilerinde semptomatik dediğimiz tedavi yöntemlerinin uygulanması daha yaygındır.

Covid-19 ve Semptomatik Tedavi

Semptomatik tedavi olarak adlandırılan ve semptomların hafifletilerek hastanın konforunun artırılmasının amaçlandığı tedavi yöntemine ateşi olan hastanın durumunu örnek gösterebiliriz. Yani, ateşi olan hastaya ateş düşürücü tedavi uygulanması gibi.

Covid-19 ve Bağışıklık Güçlendirme

Bunun dışında istirahat, düzgün beslenme, moralin yüksek tutulması, bol sıvı alımı, ılık duş (boğaz ağrısını azaltmak için) yeterli uyku gibi uygulamalar da hastanın bağışıklık sistemini güçlendirerek kişinin hastalığını yenmesine yardımcı olur.


Covid-19 Tedavisinde Antiviral İlaç Kullanımı

Tedavi de antiviral ilaçların kullanılması da başka bir seçenek olmakla birlikte bu virüs grubu için şu an deneme aşamasındadır.

Covid-19 Tedavisinde Aşı Kullanımı

Ayrıca, hastalığın kitlesel kontrolünün sağlanması için aşı çalışmaları da devam etmektedir.

Şu an için gerek anti-viral tedavi gerekse aşı geliştirilmesi deneysel aşamadadır.

Covid-19 Tedavisinde Antibiyotik Kullanılır Mı?

Viral hastalıkların tedavisinde antibiyotik kullanılmamaktadır.


Covid-19’dan Nasıl Korunulabilir?

  • Korona virüsle enfekte olmuş veya enfekte olduğu düşünülen kişilerden ve materyallerden uzak durun. Tokalaşma, sarılma gibi davranışlardan ve insanların sık sık dokunmuş olabileceği bölgelere temas edilmesinden kaçınılmalı
  • El hijyenine dikkat edin. Ellerinizi su ve sabun kullanarak temizleyin. (En az 20 sn.) Suyun ve sabunun olmadığı durumlarda ise alkol bazlı antiseptikler, kolonya (80 derecelik) kullanılabilir.
  • Çiftlik hayvanlarıyla veya vahşi hayvanlarla direk temastan kaçının.
  • Enfekte olan kişilerin virüsün yayılımını önlemek için hapşırırken ve öksürürken daha dikkatli davranmaları gerekmektedir. Maske kullanımı bu kişilerin enfeksiyonu yaymalarını önlemek için önerilmektedir. Sadece, covid-19 ile enfekte olmuş kişiler için değil grip benzeri rahatsızlıkları olan kişilerin de çevrelerindeki insanlara bu enfeksiyonları bulaştırmamaları için maske kullanımı önerilmektedir. Maske kullanımı sağlıklı kişilerin kendilerini kullanmaları önerilmiyor. Bunun için tek kullanımlık kağıt mendiller kullanılabileceği gibi hapşırırken ve öksürürken dirsek içlerinin kullanımı da önemli bir ayrıntıdır.
  • Enfekte yüzeyler dezenfekte edilmelidir.
  • Hayvansal gıdalar iyice pişirilmelidir.
  • Kapalı ve kalabalık yerlerden uzak durulmasına veya mümkün olduğunca bu yerlerde kısa süre bulunulmasına çalışılmalıdır. (Yeterli havalanmanın sağlanamadığı, kapalı yerlerde 15-20 dk’dan fazla kalınmamalıdır.)
  • Kapalı yerler sık sık havalandırılmalıdır.
  • Metro gibi toplu ulaşım araçlarında mutlaka seyahat edilecekse, uzun süreli seyahatlerden kaçınılmalı, gerekiyorsa seyahat daha kısa süreli (15-20 dk) bir kaç parçaya bölünmelidir.

Covid-19 Salgını Nasıl Önlenebilir?

Covid-19 salgınını önleyebilmenin tek yolu şu ana kadar hala bir tedavi yöntemi olmadığından, salgının gücünü kırabilmektir.

Yani, kişilerin kendilerini mümkün olduğunca eve kapatması gerekmektedir.

Eve Kapanarak Tam Olarak Ne Amaçlanıyor?

Kişiler, eve kapanarak ve uyulması gereken kurallara uyarak, virüsün bulaşma hızını azaltabilirler.Burada iki durum var. Birincisi, eve kapanan kişinin virüs taşımayan bir kişi olması durumudur. Bu durumda kişide virüs olmaması nedeniyle, kişi evden çıkmayarak virüsle enfekte olma ihtimalini en aza düşürüyor. İkinci durumda ise, eve kapanan kişi virüsle enfekte bir kişi ise (kendisi enfekte olduğunu bilmiyorsa) , bu durumda da enfekte kişinin evden çıkarak virüsü yaymasının önüne geçilmiş olmaktadır. Her iki durumda da virüsün topluma yayılması önlenmiş olmaktadır. Bunun için, bu salgının önlenmesinde evde kalmak çok önemlidir.

Evcil Hayvanlar ve Covid-19

Evlerde yaşayan evcil hayvanların Covid-19 ile enfekte olmaları beklenmemektedir. Ancak, yine de evcil hayvanlarla temastan sonra ellerin su ve sabunla iyice yıkanması önerilmektedir.


Covid-19 Tanısı Nasıl Konulabilir?

Covid-19 viral bir hastalık olduğu için belirtilerine bakarak direk olarak tanısının konulması çok zordur. Ancak, belirtilerin yanı sıra hastanın hikayesinden şüphe duyulması üzerine hastaya kesin tanı konulması gerekebilir. Böyle bir durumda hastaya moleküler testler uygulanarak kesin tanı konulur. Bu testler ülkemizde Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü bünyesindeki laboratuvarda bulunmaktadır.

Covid-19 Yaşa Göre Ölüm Oranları

Çin Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi’inin 11 Şubat 2020 tarihli çalışmasına göre Çin’de yaşayan insanların yaşlarına göre korona virüs nedeniyle ölüm oranları aşağıdaki şekilde belirlenmiştir.

0-9 yaş arası ölüm yok

10-19 yaş arası %0.2

20-29 yaş arası %0.2

30-39 yaş arası %0.2

40-49 yaş arası %0.4

50-59 yaş arası %1.3

60-69 yaş arası %3.6

70-79 yaş arası %8

80 yaş ve üzeri %14.8

Kaynak

https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/bulasici-hastaliklar/2019-n-cov.html


Please Login to comment
avatar

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  Subscribe  
Bildir
error: İçerik korumalıdır.