Doktor, Tabip, Hekim, İatro, Atasagun, Otacı

Genel Bakış

Günlük hayatta, üçü hariç hariç sıkça kullandığımız kelimelerden olan Doktor, Tabip, Hekim, İatro, Atasagun, Otacı kelimelerinin aynı mı değil mi olduğunu irdelediğimiz yazımızda, bu kelimelerin asıl anlamlarını ve zaman içinde ülkemizde kazandıkları diğer anlamları ve kullanım alanlarını konuşacağız. Bu arada, gündelik alanda sıkça kullandığımız bu kelimelerden üçü hariç dediğimiz kelimeler “iatro“, “Atasagun” ve “Otacı” kelimeleridir. Şimdi; Doktor, Tabip, Hekim, İatro, Atasagun, Otacı kelimelerinin asıl kelime anlamlarını ve kökenlerini tek tek inceleyelim.


Doktor, Tabip, Hekim, Iatro, Atasagun, Otacı

Doktor, Tabip, Hekim, İatro, Atasagun, Otacı kelimelerinin kökenlerini ve anlamlarını incelediğimiz bu yazımızda her ne kadar aynı anlamlı diye düşünsek de aslında yakın anlamlı olan farklı kelime anlamlarından gelerek, günümüzde aynı anlamı üstlenmiş bu kelimelerin tıp alanında kullanımlarını inceledik. Sağlığımızı emanet ettiğimiz kişilere hitap ederken kullandığımız unvanlarının anlamlarını açıkladık.  Ne yazık ki, tıp alanında kullandığımız bu kelimelerden de anlaşıldığı üzere, hekimin anlamını veren Türkçe bir kelime (Atasagun ve Otacı günümüzde aktif olarak kullanılmıyor.) bulunmuyor.

Doktor Kelimesinin Anlamı ve Kökeni

Doktor kelimesi, Türkçe’ye latince kökenli dillerden girmiştir. İngilizcesi “doctor” şeklinde olup, kelimenin asıl kökeni latincedir ve latincesi “docēre” şeklindedir. Docēre kelimesinin anlamı öğretmektir. Yani, doktor kelimesi öğretmek ve eğitimle ilgili bir kelimedir aslında. Bu nedenle de önce Avrupa’da daha sonra da dünyanın diğer ülkelerinde akademik eğitim veren kurumlarda bu terim öğreten kişilere verilen bir unvan olarak kullanılmaya başlanmıştır. Bu şekilde akademik kariyer yapan kişilerin isimlerinin başına “Dr.” kısaltması ile bu unvan eklenmiştir. Anlaşılacağı üzere doktor unvanı sadece tıp doktorlarına has bir unvan olmayıp, “öğreten kişi” anlamında kullanılan bir akademik unvandır. Bu unvanı alabilmek için gerekli akademik çalışmaların yapılması gerekmektedir. Burada anlatılanların sonucunda bir gazetecinin, bir avukatın, bir mühendisin, bir eczacının akademik eğitim kurumlarında “doktor” unvanıyla çalışabilmesinin veya bu unvana sahip olmasının nedeni anlaşılmış oluyor. Yani “doktor” kelimesi aslında mesleği değil kişinin mesleğinde “öğreten kişi” olduğunu gösteriyor.


Ancak, burada bir istisnadan da bahsetmekte fayda var. Bir kişi Tıp Fakültesini bitirerek “Tıp Doktoru” unvanını almış olsun. Bu kişi daha sonra da hukuk fakültesini bitirerek avukat olduğunda kendisi akademik bir unvan olmayarak “Avukat doktor” olarak da anılabilir.

Tıp Doktoru

“Öğreten kişi” mühendis, avukat, hemşire olabileceği gibi tabip de olabiliyor. İşte asıl karışıklık burada başlıyor. Sadece Türkiye’de değil tüm dünyada yaşanabilen bu karışıklık “doktor” unvanının “tıp doktorluğu” unvanı ile özdeşleştirilmesinden kaynaklanıyor. Yani, “doktor” unvanı içinde “tıp doktoru” unvanını da barındıran çok daha geniş bir alanı ifade etmekteyken, toplumda “doktor” unvanının karşılığı çoğunlukla “tıp doktoru” olmakta. Hatta, batı ülkelerinde “tıp doktoru” ifadesinin karşılığı olan, “medical doctor” ifadesi de bu konuda bir ayrım yapabilmek için kullanılıyor. Biz de hekimlerin kullandığı, “Dr.” ibaresi yerine Batı ülkelerinde “medical doctor” ifadesinin kısaltılmışı olan “MD” kısaltması kullanılmaktadır.

Doktor denilince neden akla “tıp doktoru” geliyor diye sorarsanız, bana göre insanların doktor olarak karşılarında, yanlarında genelde “tıp doktorlarını” görüyor olmalarını ve direk olarak görüşebildikleri kişinin “tıp doktorları” olmasını söyleyebilirim. Öyle ya köydeki adam, üniversitedeki bir uçak mühendisiyle hangi ortamda karşılaşsın. Ama, en uzak köşedeki insan bile hastalandığında ya da hastalık şüphesi olduğunda “tıp doktoruna” ulaştırılıyor.

“Tıp Doktoru” Kelime Anlamı

Yeri gelmişken “tıp doktoru” unvanının da anlamını açıklayalım. Doktor kelimesinin anlamının “öğreten kişi” olduğunu belirtmiştik, “tıp doktoru” ise kişilere sağlık alanında bilgi veren, insanları sağlıksız koşullara karşı bilgilendiren, uyaran, hastalıkların isimlerini, süreçlerini ve tedavilerini insanlara öğreten kişi anlamında kullanılmaktadır. “Tıp doktoru” unvanının da akademik bir unvan olduğunu belirtmemiz gerekiyor. Türkiye’de Tıp eğitimi 6 yıl olup, bu eğitim normal bir fakülte eğitiminin yanında ayrıca “yüksek lisans” eğitimini de içermekte olduğundan, Tıp Fakültesinden mezun olan her hekime “Dr.” akademik unvanı da verilmektedir.

Tabip Kelimesinin Kökeni ve Anlamı

Tabip kelimesi Arapça kökenli bir kelime olup, tıp alanında çalışma yürüten hekim ve doktor anlamına gelmektedir. Yani, tabip tıbbı uygulayan kişilere verilen isimdir.  Bir dönem çokça moda olmuş olmasına rağmen, günümüzde “Tabipler Odası” en gözde kullanım alanı olup, bazı türküler dışında genelde kullanılan bir kelime değildir.


Hekim Kelimesinin Kökeni ve Anlamı

Hekim kelimesi de diğer bir Arapça kökenli kelime olup, “h,k,m” harflerinden türeyen diğer Arapça kelimelerden olan hakim, hakem ile benzer anlamı vardır. Hüküm veren, olayı kontrolü altında tutabilen, karar veren anlamı olan bu kelimeler, hekim kelimesinin de anlamını bize açıklamaktadır. Hekim, tıp alanındaki konularla ilgili olarak karar verme yatkisi olan, sağlıkla ilgili konuları kontrolü altında tutabilen, gidişatlarını değiştirebilen kişi anlamında kullanılmaktadır.

İatro Kelimesinin Kökeni ve Anlamı

Bir de tıp alanında günümüzde az da olsa kullanılan “İatro” kelimesi var. Bu kelime, eski Yunanca kökenli bir kelime olup, şifacı, doktor anlamında kullanılmaktadır. Tabii, günümüzdeki doktorlarla o zamanki doktorları birebir aynı düşünmemek gerekir. Ama, yine de bugün için günümüz doktorlarını da ifade etmektedir. Günümüzde tıp alanında sıkça  kullanılan bu kelime halk arasında herhangi bir şekilde kullanım alanı bulmamıştır.

Tıp alanında en gözde kullanım alanı ise  “iatrojenik” terimi olarak karşımıza çıkmaktadır. Tıp fakültelerinde okutulan derslerde, çeşitli tıp kongrelerinde vs. yapılan işlemlerin sonuçları değerlendirilirken veya bazı rahatsızlıkların nedenleri açıklanırken “iatrojenik” kelimesi sıklıkla kullanılmaktadır. İatrojenik kelimesinin anlamı iatro’nun (doktorun) müdahalesi sonucu oluşan veya bir hastalığın tedavisi sırasında ortaya çıkan sekonder hastalık anlamındadır. Yani, hekimin yapmış olduğu uygulamadan dolayı ortaya çıkan sonuçları kasteder. İatrojenik = hekim müdahalesi

Doktor Kelimseinin Türkçesi Yok Mu?

Günümüzde kullanılan hekim, tabip Arapça, doktor latince, iatro ise eski yunanca kökenli olup, günümüzde bu terimlerin yerine kullanabileceğimiz Türkçe bir kelime bulunmamaktadır. Peki, eskiden de mi yoktu?. Eskiden doktor yerine kullanılan Türkçe kelimeler de varmış elbette. Bunlardan günümüze kadar güçlerini kaybederek gelmiş iki kelimeyi sizlere hatırlatmak isterim.  “Atasagun” ve “Otacı”

Atasagun Ne Demek?

Atasagun, Türkçe kökenli bir kelime olup, doktor veya hekim yerine kullanılabilen bir kelimedir. Ancak, çok eski dönemlerden gelen bir kelime olması nedeniyle muhtemelen “şifacı” anlamı daha ağır basan bir kelime.


Kelimenin açılımını yaptığımızda karşımıza ata ve sagun kelimeleri çıkıyor. Ata, büyük anlamını ifade ederken, sagun ise saygın anlamına gelmektedir. Yani, atasagun kendisine büyük saygı gösterilen “çok saygın” kişi anlamına geliyor. İnsanların bu kadar büyük saygı gösterdikleri kişi de elbette kendi hayatlarını veya sevdiklerinin hayatlarını kurtaran kişidir, yani o dönemin hekimleri. 

Atasagunun günümüzde tıp alanında kullanımına gelirsek, ne yazık ki böyle bir kullanım yok.

Otacı Ne Demek?

Otacı kelimesi de hekimi tarif eden diğer bir eski Türkçe kökenli kelime. Ota-cı şeklinde açabileceğimiz, bize hiç de yabancı olmayan bu Türkçe kelime sizin de kolayca tahmin edebildiği gibi, ot ile tedavi eden anlamına gelmektedir. Burada ottan kastedilen bitki olup, bitkici, bitki ile tedavi uygulayan kişiyi yani o zaman ki hekimi tarif etmektedir.

Hekimsel.com

0 0 vote
Article Rating

Subscribe
Bildir
guest

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

2 Yorum
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
RAMAZAN YURTSEV
RAMAZAN YURTSEV
22 Nisan 2020 13:08

OTACI ADI NEDEN DEĞERLENDİRMEYE ALINMADI?

Scroll Up
error: İçerik korumalıdır.
2
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x